Ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe. Jakie są skutki prawne i postępowanie?

Ubezwłasnowolnienie jest sposobem na ograniczenie możliwości podejmowania czynności prawnych przez osoby, które ukończyły trzynasty rok życia, dotkniętych chorobą psychiczną, zaburzeniami psychicznymi (mamy tutaj na myśli głównie zaburzenia na tle uzależnień od substancji psychoaktywnych) lub niedorozwojem umysłowym. Schorzenia lub zaburzenia, które stanowią podstawę do ograniczenia samodecydowania o własnym życiu są często powodem złożenia wniosku o całkowite lub częściowe ubezwłasnowolnienie. Kiedy mamy do czynienia z ubezwłasnowolnieniem częściowym?

Ubezwłasnowolnienie częściowe

W przypadku, gdy zaburzenia są przejściowe lub w sytuacji, gdy chory ma szanse na całkowite wyzdrowienie, składamy wniosek o częściowe ubezwłasnowolnienie. Osoba częściowo ubezwłasnowolniona może dokonywać czynności prawnych (podpisywanie umów, rozporządzanie majątkiem itp.) za zgodą przedstawiciela ustawowego. O ubezwłasnowolnienie częściowe może wnioskować małżonek lub osoba, spokrewniona w linii prostej (rodzic, syn/córka, dziadek lub babcia, wnuk/wnuczka). Osoba częściowo ubezwłasnowolniona może dokonywać samodzielnie drobnych czynności, typu nieduże zakupy lub korzystanie z usług kosmetycznych, fryzjerskich.

Ubezwłasnowolnienie całkowite

Osoba całkowicie ubezwłasnowolniona zostaje pozbawiona możliwości dokonywania czynności prawnych. Całość odpowiedzialności za opiekę nad taką osobą obejmuje przedstawiciel ustawowy, którym najczęściej jest członek rodziny. Opiekun podejmuje w imieniu osoby ubezwłasnowolnionej decyzje, jeśli zachodzi taka potrzeba podpisuje dokumenty. Osoba całkowicie ubezwłasnowolniona ze względu na stan zdrowia jest w pełni zależna od opiekuna. Najczęściej jej stan fizyczny lub psychiczny nie stwarza nadziei na poprawę, która umożliwiałaby ponowne nabycie praw do samodecydowania.

Postępowanie sądowe

Wniosek o ubezwłasnowolnienie składa się w sądzie okręgowym, właściwym miejscu zamieszkania osoby, wobec której dokument ma zostać złożony. W toku postępowania sąd ma możliwość zaangażowania kuratora lub czasowego doradcy. W niektórych przypadkach udowodnienie, że osoba dorosła nie potrafi samodzielnie decydować o swoim życiu nie jest łatwe. Postępowanie oraz podjęta przez sąd decyzja są przede wszystkim zdeterminowane dobrem osoby, wobec której toczy się sprawa. Gdy decyzja sędziego zostanie podjęta i uprawomocniona, trafia do okręgowej jednostki Sądu Rodzinnego, aby ustanowić dla osoby ubezwłasnowolnionej opiekuna, a tym samym przedstawiciela prawnego.